Het einde van de droombaan: waarom Generatie Z kiest voor productienihilisme

Het klassieke economische model beloofde een heldere route: wie hard werkt op kantoor, klimt op, koopt een huis en bouwt een pensioen op. Voor Generatie Z is die belofte grotendeels afgebrokkeld. In een tijdperk van dure woningen, flexcontracten en verdwijnende startersfuncties ontstaat een nieuw fenomeen dat econome Alice Lassman 'productienihilisme' noemt.

Waar financieel nihilisme beschrijft hoe jongeren hun geld investeren in risicovolle activa zoals crypto of meme-aandelen, gaat productienihilisme over de manier waarop ze hun geld verdienen. De onverschilligheid over waar het inkomen vandaan komt, groeit gestaag.

Nieuwe inkomstenbronnen in de platformeconomie

Met het vervallen van perspectief op de lange termijn verandert ook de werkhouding. Veel jongeren richten zich op directe resultaten, zoals financiële autonomie en flexibiliteit. Het idee van de 'portfolio career' wint daardoor snel aan terrein.

Zo'n 57 procent van Generatie Z geeft aan een 'side hustle' te hebben. Ze zetten e-commerceplatforms zoals Shopify in voor eigen webshops, bouwen YouTube-kanalen uit of verdienen geld via platforms als OnlyFans. Opvallend is ook de opkomst van werk in de AI-sector: op platforms als Mercor worden kantoorwerkers ingezet om grote taalmodellen (LLM's) te trainen — vaak in de kennisgebieden waarin ze zelf zijn opgeleid. Een reguliere dagbaan fungeert hierbij steeds vaker slechts als financiële basis om de huur te dekken, terwijl nevenactiviteiten zorgen voor identiteit en maatschappelijke invulling.

De invloed van AI en veranderde prioriteiten

De noodzaak voor deze omslag wordt versterkt door technologische ontwikkelingen. Bedrijven hebben door de inzet van kunstmatige intelligentie steeds minder junior personeel nodig om op te schalen. Dit leidt tot een afname van het aantal doorgroeimogelijkheden en klassieke 'prestigebanen'. Uit cijfers blijkt bovendien dat slechts 6 procent van de jongeren het bereiken van een leidinggevende positie als primair carrièredoel ziet.

Cultuurtheoreticus Lauren Berlant sprak eerder over de 'anticipatoire tijd': de bereidheid om op korte termijn te offeren voor een beloofde toekomst. Wanneer die beloofde toekomst onbereikbaar blijkt, verdwijnt ook de motivatie voor overwerk en het beklimmen van de bedrijfsladder.

Een actieve herwaardering van werk

Dit nihilisme moet volgens Lassman niet worden gezien als passieve berusting. In plaats van zich te schikken in een economisch systeem dat niet meer levert, claimt Generatie Z de regie terug. De filosoof Friedrich Nietzsche omschreef nihilisme al als een proces waarin dode waarden worden opgeruimd.

Jongeren herdefiniëren de waarde van werk door het los te koppelen van traditionele status en toekomstverwachtingen. Wanneer de herkomst van een inkomen de uiteindelijke uitkomst op de lange termijn niet meer bepaalt, verliest de maatschappelijke status van een functie zijn betekenis. Het resultaat is een generatie die kiest voor pragmatisme, snelle uitbetaling en maximale autonomie in het heden.